عید قُربان یا عید الأضحی روز دهم ذی‌الحجة از اعیاد بزرگ اسلامی به شمار می‌رود که در چنین روزی ابراهیم(ع)، فرزندش ‏اسماعیل(ع) را به قربانگاه برد که جبرئیل به همراه «قوچی» بر او نازل شد و ابراهیم(ع)را مأمور به ذبح آن کرد. قربانی کردن ‏در این روز بر حاجیانی که در سرزمین منا حضور داشته باشند واجب و برای سایر مسلمانان مستحبّ مؤکد است‎.‎
ادعیه
اَللهُ اَکبَرُ اَللهُ اَکبَرُ، لا اِلهَ اِلاَّ اللهُ وَ اللهُ اَکبَر اَللهُ اَکبَرُ، و للهِ الْحَمْدُ، اَللهُ اَکبَرُ عَلی ما هَدانا، اَللهُ اَکبَرُ عَلی ما رَزَقَنا مِنْ بَهیمَةِ الانعامِ وَ ‏الْحَمْدُ لِلهِ عَلی ما أبْلانا
آئین‌های مهم
در منابع دینی اعمالی برای شب و روز عید قربان ذکر شده که شب‌زنده‌داری،زیارت امام حسین(ع)، غسل، دعای ندبه و نماز عید ‏قربان از جمله آن‌هاست. روزه گرفتن در این روز حرام است‎.‎

عید قربان در کشورهای اسلامی، تعطیل رسمی بوده و مسلمانان در این روز به برگزاری جشن می‌پردازند‎.‎

تاریخچه قربانی
عید قربان، روز آزمایش و امتحان حضرت ابراهیم(ع) و حضرت اسماعیل(ع) است که از آن سربلند بیرون آمدند.[۱] سنّت قربانی ‏در روز عید قربان نیز یادبود رخداد ذبح اسماعیل است.[۲] حضرت ابراهیم بنابر رؤیایی که دیده بود مأمور قربانی کردن فرزندش ‏شد. در هنگام قربانی، ابراهیم پیشانی پسرش را بر زمین نهاد و تیغ تیز بر حلق او گذارد؛ اما کارد گردن او را نبرید و سرانجام ‏هنگامی که پدر و پسر تسلیم بودن کامل خود در برابر فرمان الهی را نشان دادند، خداوند عمل او را قبول نمود و ابراهیم به جای ‏قربانی فرزندش قوچی را که جبرئیل آورده بود، قربانی نمود.[۳] بنابر برخی روایات، تمام حیواناتی که در سرزمین منا در روز ‏عید قربان ذبح می‌شوند؛ فدیه حضرت اسماعیل هستند‎.[‎‏۴‏‎]‎

در عصر جاهلیت قربانی کردن از پلیدی شرک مبرا نبود. کعبه را با خون قربانی آلوده می‌کردند و گوشت آن را بر خانه کعبه ‏می‌آویختند تا خداوند آن را قبول کند. در قرآن این رسم مذموم خوانده شده و شرط قبولی قربانی تقوا معرفی می‌شود.[۵] همین تقوا و ‏خلوص برای قربانی کردن است که این روز، حج اکبر نامیده می‌شود‎.[‎‏۶‏‎]‎

نام دیگر عید قربان، عیدالاضحی و عید خون است. دهخدا از این روز با نام عید گوسپندکشان یاد می‌کند‎.[‎‏۷‏‎]‎

جایگاه و اهمیت
امامان معصوم (ع) در روایات چهار روز را به عنوان عید عمومی برای مسلمانان معرفی کرده‌اند دهم ذی حجه(عید قربان)، اول ‏شوال(عید فطر)، روز جمعه و روز ۱۸ ذی حجه (عید غدیر خم) [۸] که بر اساس سخن پیامبر(ص) با فضیلت ترین اعیاد است. ‏‏[۹] امام صادق(ع) در روایتی در باره قربانی در روز عید قربان فرمود: خداوند قربانی را برای این قرار داده که مساکین و ‏نیازمندان از گوشت قربانی سیر شوند و انسان نعمت های الهی را که از آنها بهره‌مند شده در اختیار خانواده و همسایگان و ‏نیازمندان و فقیران قرار بدهد. [۱۰] مطهری اسلام پژوه شیعه با استفاده از ظهور مقام تسلیم ابراهیم و فرزندش در ماجرای ذبح ‏اسماعیل؛ حکمت عید گرفتن در روز عید قربان را که آن را رکن این کار می‌داند، تجدید خاطره بزرگ توحیدی(توحید فکری ‏وتوحید عملی) است که از ابراهیم و فرزندش اسماعیل به یادگار مانده است‎.[‎‏۱۱‏‎]‎

اعمال شب عید قربان
احیا شب عید قربان مستحب مؤکد شمرده شده است.[۱۲] غسل و زیارت امام حسین(ع) از دیگر اعمال این شب است.[۱۳] ‏براساس روایتی از امام صادق(ع)، زیارت امام حسین(ع) در این شب موجب بخشیده شدن گناهان می‌شود.[۱۴] از امام کاظم (ع) ‏روایت شده که : «امام علی(ع) دوست داشت که انسان چهار شب از سال، خود را فارغ نماید؛ شب اول رجب، شب نیمه شعبان، ‏شب عید فطر و شب عید قربان». [۱۵]گفته شده منظور از فراغت، فراغت برای عبادت در آن با زنده نگهداشتن آن است‎.[‎‏۱۶‏‎]‎

اعمال روز عید قربان
روز عید قربان روز پر فضیلتی است که اعمال خاصی دارد که عبارتند از‎:‎

غسل: به گفته علامه مجلسی، غسل در عید قربان سنّت مؤکد است تا آنجا که بعضی از علما آن را واجب دانسته‌اند.[۱۷] بهتر ‏است غسل پیش از نماز انجام شود‎.[‎‏۱۸‏‎]‎
نماز عید: این نماز در زمان غیبت امام زمان(عج) مطابق فتوای مشهور فقهای شیعه، مستحب مؤکد است‎.[‎‏۱۹‏‎]‎
خواندن دعاهایی که پیش از نماز عید و قبل از آن وارد شده، مستحب است. به گفته علامه مجلسی، بهترین دعا در این روز، دعای ‏چهل و هشتم صحیفه سجادیه و دعای چهل و ششم است‎.[‎‏۲۰‏‎]‎
دعای ندبه: خواندن دعای ندبه در این روز همچون سایر اعیاد( عید غدیر و عید فطر)، مستحب است‎.[‎‏۲۱‏‎]‎
قربانی کردن: انجام قربانی بر حاجیان حاضر در مکه، واجب و برای دیگر مسلمانان مستحبّ مؤکد است. بعضی از علما آن را بر ‏کسانی که توانایی دارند، واجب دانسته‌اند.[۲۲] مستحب است بعد از نماز عید، کمی از گوشت قربانی خورده شود.[۲۳] طبق ‏روایتی از امام صادق(ع) مستحبّ است هنگام قربانی این دعا خوانده شود: «وَجَّهْتُ وَجْهِی لِلَّذی فَطَرَ السَّمواتِ وَ الارْضَ، حَنیفاً ‏مُسْلِماً وَ ما أنَا مِنَ الْمُشْرِکینَ، إنَّ صَلاتی وَ نُسُکی وَ مَحْیای وَ مَماتی لِلهِ رَبِّ الْعالَمینَ، لا شَریک لَهُ، وَ بِذلِک أُمِرْتُ وَ أَنَا مِنَ ‏الْمُسْلِمینَ. اَللّهُمَّ مِنْک وَلَک، بِسْمِ الله وَاللهُ اَکبَرُ. اَللّهُمَّ تَقَبَّلْ مِنّی»[۲۴][یادداشت ۱]‏
گفتن تکبیرات مشهور: برای کسانی که در مراسم حج و صحرای منا هستند، بعد از پانزده نماز از نمازهای روزانه یعنی از نماز ‏ظهر روز عید، شروع کرده تا نماز صبح روز سیزدهم؛ ولی کسانی که در آن جا نیستند، بعد از ده نماز آنها را می‌خوانند، از نماز ‏ظهر روز عید آغاز نموده، تا نماز صبح روز دوازدهم. [۲۵] آن تکبیرها مطابق روایت کتاب کافی چنین است: «اَللهُ اَکبَرُ اَللهُ اَکبَرُ، ‏لا اِلهَ اِلاَّ اللهُ وَ اللهُ اَکبَر اَللهُ اَکبَرُ، و للهِ الْحَمْدُ، اَللهُ اَکبَرُ عَلی ما هَدانا، اَللهُ اَکبَرُ عَلی ما رَزَقَنا مِنْ بَهیمَةِ الانعامِ وَ الْحَمْدُ لِلهِ عَلی ما ‏أبْلانا».[یادداشت ۲]‏
‎[‎‏۲۶‏‎]‎

زیارت امام حسین(ع)‏‎[‎‏۲۷‏‎]‎
روزه در عید قربان
روزه گرفتن در روز عید قربان مانند عید فطر، حرام است‎.[‎‏۲۸‏‎]‎

قربانی در مناسک حج
منا محلی است که حجاج، صبح عید قربان به آنجا وارد می‌شوند. اعمال سرزمین منا سه چیز است‎:‎

رمی جمره
قربانی
حلق و تقصیر
قربانی، پس از رمی جمره عقبه انجام می‌گیرد‎.[‎‏۲۹‏‎]‎

شرایط قربانی در حج
یکی از سه حیوان شتر،‌ گاو و گوسفند برای قربانی تعیین شده است؛ البته قربانی شتر و پس از آن گاو، بهتر است. قربانی سایر ‏حیوانات غیر از سه حیوان مذکور کافی نیست.[۳۰] احتیاط مستحب آن است که ذبیحه را سه قسمت کنند: قسمتی را هدیه و یک ‏قسمت را صدقه و قدری را هم بخورند.[۳۱] مکارم شیرازی از مراجع تقلید براین نظر است که لازم نيست تقسيم به سه قسمت ‏به‌طور مساوى باشد، ولى دادن بخشى از آن به فقير واجب است، امّا خوردن چيزى از آن واجب نيست؛ هرچند موافق احتياط ‏است‎.[‎‏۳۲‏‎]‎

اسرار قربانی کردن
آن چه شرط صحت و قبولی طولی عبادت است از اسرار عبادت محسوب می‌شود مثلا طهارت شرط عَرْضی است اما برای ‏رسیدن به سِرِّ عبادت باید پرهیزگار بود و شرط قبولِ طولی نماز،‌ تقوا است. [۳۳]انما یتقبل الله من المتقین.[۳۴] برای قربانی ‏کردن اسراری ذکر شده است‎:‎

حکمت قربانی قُرب و نزدیک شدن به خداوند است که اگر عمل بر پایه تقوا باشد این نزدیک شدن حاصل می‌شود. لَن ینَالَ اللهَ ‏لُحُومُهَا وَلَا دِمَاؤُهَا وَلَٰکن ینَالُهُ التَّقْوَیٰ مِنکمْ. ترجمه: هرگز [نه‌] گوشت‌های آن‌ها و نه خون‌هایشان به خدا نخواهد رسید، ولی [این‌] ‏تقوای شماست که به او می‌رسد‎.[‎‏۳۵‏‎]‎
عبدالله جوادی آملی‎:‎
اقامه نمازِ( عید قربان)، برقراری رابطه با خداست و قربانی کردن، تحکیم رابطه خلق با خلق را ایجاد می‌کند، اگر کسی به قصد ‏قربت قربانی انجام ‌دهد و با احترام این گوشت قربانی را به مردم بدهد این کار باعث ایجاد تقرب و محبت بین مردم می‌گردد. سنت ‏الهی قربانی کردن، افراد جامعه را نسبت به هم مهربان می‌کند و ما را شامل دعای خلیل و ذبیح حق می‌کند‎.‎
گلوی دیو هوای نفس و طمع را باید برید و او را کشت. [۳۶] [یادداشت ۳]‏
از حکمت‌های قربانی کردن اطعام فقرا و نیازمندان است. رسول خدا در حجة الوداع صد شتر برای قربانی با خود آوردند. پیامبر ‏اکرم حکمت واجب شدن قربانی را رسیدگی به فقرا عنوان کردند که به وسعت از گوشت بخورند و فرمود: گوشت را به آن‌ها ‏بخورانید‎.[‎‏۳۷‏‎]‎
هدف از قربانی یاد خدا و یادآوری همه نعمت‌ها از جمله دام‌های حلال است و قربانی با یاد خداوند حِلّیت پیدا می‌کند. لِیشْهَدُوا مَنَافِعَ ‏لَهُمْ وَیذْکرُ‌وا اسْمَ اللَهِ فِی أَیامٍ مَّعْلُومَاتٍ عَلَیٰ مَا رَ‌زَقَهُم مِّن بَهِیمَةِ الْأَنْعَام. ترجمه: تا شاهد منافع خویش باشند، و نام خدا را در روزهای ‏معلومی بر دام‌های زبان‌بسته‌ای که روزی آنان کرده است ببرند.[۳۸‏‎][‎‏۳۹‏‎]‎
شگرگزاری از خداوند برای هدایت و توفیق بندگی .برخی فقها در باره قربانی اين گونه تعبير كرده اند: «هذه الذبيحة شكراً لله علي ‏هدايته و توفيقه»؛ «اين قربانی به عنوان شكرِ خداوند متعال، در برابر هدايت و توفيق او است‎. [‎‏۴۰‏‎]‎
عید قربان در کشورهای اسلامی
عید قربان، یکی از تعطیلات رسمی در تقویم اسلامی است که در کشورهای اسلامی از یک روز تا یک هفته به مناسبت این عید ‏بزرگ تعطیل بوده و در این مدت جشن‌ها و مراسم باشکوهی در این کشورها برگزار می‌شود. در جمهوری اسلامی ایران روز عید ‏قربان تعطیل رسمی است.[۴۱]‏

توسط ghorbani

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *